जायकवाडी धरण (नाथसागर) यंदा गेल्या वर्षीच्या तुलनेत अर्ध्यापेक्षाही कमी पाणी साठवून उभे आहे. जुलै महिन्याचा मध्य उलटून गेला तरी धरणात लक्षणीय पाण्याची आवक झालेली नाही. जलसंपदा विभागाच्या ताज्या आकडेवारीनुसार, धरणात सध्या 683.539 दलघमी म्हणजेच केवळ 31.49 टक्के उपयुक्त पाणीसाठा शिल्लक आहे. गतवर्षी याच काळात हा साठा 75 टक्क्यांच्या पुढे गेला होता.
धरणाची सध्याची पाणीपातळी 1506.37 फूट (459.142 मीटर) इतकी आहे. सद्यस्थितीत धरणात नवीन आवक आणि विसर्ग दोन्ही शून्य आहेत. गेल्या वर्षी याच वेळी प्रतिसेकंद 52 हजार क्युसेकपेक्षा अधिक वेगाने पाणी येत होते आणि गोदावरी पात्रात पाच वेळा पाणी सोडण्यात आले होते.
अवघ्या तीन टक्के नवीन आवक
जलसंपदा विभागाचे शाखा अभियंता मंगेश शेलार यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, 1 जून 2026 पासून धरणात आजवर केवळ 96.173 दलघमी (3.3959 टीएमसी) म्हणजेच अवघे 3 टक्के नवीन पाण्याची आवक झाली आहे. ही परिस्थिती मान्सूनच्या कमकुवत कार्यक्षमतेमुळे निर्माण झाली आहे.
पैठण तालुक्यावर होणारा परिणाम
जायकवाडी धरण पूर्ण रिकामे नसले तरी अत्यंत कमी पाणीसाठा असल्याने पैठण तालुक्यातील अनेक गावे, पैठण शहर, संभाजीनगर आणि जालना जिल्ह्याला यापुढील काळात पाणीटंचाईचा सामना करावा लागू शकतो. धरणावर अवलंबून असलेल्या डाव्या आणि उजव्या कालव्यांद्वारे होणारा पाणीपुरवठा यंदा मर्यादित होण्याची शक्यता आहे.
208 किलोमीटर लांबीच्या डाव्या कालव्याची वहन क्षमता 100 घनमीटर प्रतिसेकंद आहे आणि त्यामुळे 1 लाख 41 हजार 640 हेक्टर शेती ओलिताखाली येते. 132 किलोमीटरच्या उजव्या कालव्याची वहन क्षमता 63.71 घनमीटर प्रतिसेकंद आहे. या दोन्ही कालव्यांच्या पाणीपुरवठ्यावर धरणातील साठ्याची पातळी थेट परिणाम करते.
पिण्याच्या पाण्यासाठी राखीव ठेवण्याची मागणी
या चिंताजनक परिस्थितीमुळे, राष्ट्रवादी काँग्रेसचे शहराध्यक्ष जितुभाऊ परदेशी यांनी प्रशासनाकडे मागणी केली आहे की, सध्या धरणातील उपलब्ध पाणी केवळ पिण्याच्या पाण्यासाठीच राखीव ठेवावे. शहरी आणि ग्रामीण भागातील पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा सुनिश्चित करणे आता प्राधान्याचे ठरले आहे.
धरण पूर्ण भरलेली वर्षे
जायकवाडी धरणाच्या इतिहासात अनेक वर्षे असे आहेत जेव्हा ते पूर्ण भरले होते. 1983 (93.87%), 1988 (94.4%), 1990 (91.04%), 1991 (100%), 1995 (88.16%), 1999 (97.93%), 2000 (99.83%) या वर्षांत धरण जवळपास भरले होते. 2005 ते 2009 या सलग पाच वर्षांत तसेच 2019, 2022 ते 2024 या सलग तीन वर्षांत धरण 100 टक्क्यांवर होते.
या पार्श्वभूमीवर यंदाची 31.49% पाणीसाठा असलेली परिस्थिती अधिक चिंताजनक वाटते. पैठण तालुक्यातील शेतकरी, पाणीपुरवठा योजना आणि सामान्य नागरिक यांना उन्हाळ्याच्या सुरुवातीपासूनच पावसाळ्यापर्यंत या मर्यादित पाण्यासह जगावे लागण्याची शक्यता आहे.
ठळक मुद्दे
| तपशील | माहिती |
|---|---|
| सध्याचा पाणीसाठा | 683.539 दलघमी (31.49%) |
| गतवर्षीचा साठा | 75% |
| 1 जूनपासून नवीन आवक | 96.173 दलघमी (3%) |
| सध्याची पाणीपातळी | 1506.37 फूट |
| परिणामित क्षेत्र | पैठण तालुका, संभाजीनगर, जालना |
| शिफारस | पाणी केवळ पिण्यासाठी राखीव ठेवावे |
संबंधित महत्त्वाचे दुवे
| स्रोत | दुवा |
|---|---|
| जलसंपदा विभाग, महाराष्ट्र शासन | अधिकृत पान पाहा |
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
जायकवाडी धरणात यंदा किती पाणी आहे?
सध्या धरणात 683.539 दलघमी म्हणजे 31.49% उपयुक्त पाणीसाठा शिल्लक आहे.
गतवर्षी याच वेळी किती पाणी होते?
गतवर्षी जुलैमध्ये धरणात 75% पाणीसाठा होता आणि गोदावरीत पाच वेळा पाणी सोडण्यात आले होते.
पैठणला पिण्याचे पाणी मिळेल का?
धरणातील पाणी कमी असल्याने पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा प्राधान्य दिले जात आहे, परंतु मर्यादित पाणी वापराची गरज आहे.
जायकवाडी धरण कोणत्या वर्षी पूर्ण भरले होते?
1991, 2005-2009, 2019, 2022-2024 अशा अनेक वर्षांत धरण 100% भरले होते.
प्रतिक्रिया व्यक्त करा