ऑगस्ट महिन्याचा शेवटचा आठवडा सुरू झाला तरी मराठवाड्यात अपेक्षित पाऊस न झाल्याने धरणांमधील जलसाठ्याची स्थिती चिंताजनक आहे. विभागातील ११ मोठ्या धरणांपैकी सहा धरणांत ३० टक्क्यांपेक्षा कमी पाणीसाठा आहे. लघू आणि मध्यम प्रकल्पांमध्येही गतवर्षीच्या तुलनेत निम्माच जलसाठा उपलब्ध आहे. जलसंपदा विभागाच्या आकडेवारीनुसार, मध्यम प्रकल्पांत सुमारे २५ टक्के, तर लघू प्रकल्पांत केवळ १७.७३ टक्के पाणीसाठा आहे.
जायकवाडीमध्ये ९४% पाणी, पण इतर धरणे कोरडी
मराठवाड्यातील सर्वात मोठ्या जायकवाडी प्रकल्पात केवळ अहिल्यानगर आणि नाशिक जिल्ह्यात जोरदार पाऊस पडल्याचा लाभ झाला. यामुळे आज जायकवाडीमध्ये ९४ टक्केहून अधिक पाणीसाठा आहे. यापाठोपाठ नांदेड जिल्ह्यातील विष्णूपुरीमध्ये ९९ टक्के तर मानार प्रकल्पात ५९ टक्के पाणीसाठा आहे. परभणी जिल्ह्यातील येलदरी धरणात ६२ टक्के पाणी आहे. पेनगंगा प्रकल्पात ६७ टक्के पाणी आहे.
तथापि, इतर अनेक महत्त्वाच्या धरणांमध्ये पाण्याची स्थिती गंभीर आहे. हिंगोली जिल्ह्यातील सिद्धेश्वर धरणात ३१ टक्के, बीड जिल्ह्यातील माजलगाव धरणात २३ टक्के, निम्न तेरणा आणि निम्न दुधनामध्ये केवळ २५ टक्के पाणीसाठा जमा झाला आहे. लातूर जिल्ह्यातील मांजरा प्रकल्पात केवळ १४ टक्के जलसाठा आहे, जो सर्वात कमी आहे.
पाथण तालुक्यासाठी याचा अर्थ
जायकवाडी धरणाच्या जलाशयात, नथसागर येथे, पाणीसाठा चांगला असल्याने पाथण शहर आणि आजूबाजूच्या गावांच्या पिण्याच्या पाण्याच्या पुरवठ्यावर तात्काळ धोका नाही. तथापि, पाथण तालुक्यातील अनेक गावे (उदा., बिदकिन, पाचोड, मुंगी, अपेगाव) त्यांच्या सिंचनासाठी आणि काही प्रमाणात पिण्याच्या पाण्यासाठी लहान धरणे आणि नदीवर अवलंबून असतात. या लघू प्रकल्पांमध्ये पाणी कमी असल्याने शेतकऱ्यांवर दबाव येऊ शकतो. रब्बी हंगामासाठी पाणी मिळण्याची शक्यता कमी होण्याची चिंता आहे.
लघू व मध्यम प्रकल्पातील अत्यल्प पाणी
मराठवाड्याच्या ग्रामीण भागातील सिंचन आणि पिण्याच्या पाण्याची गरज पूर्ण करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या लघू आणि मध्यम प्रकल्पांची अवस्था यंदा दयनीय आहे. मराठवाड्यात ८०४ लघू प्रकल्प तर ८१ मध्यम प्रकारची धरणे आहेत. एल निनोचा सर्वाधिक फटका या धरणांना बसल्याचे आजच्या जलसाठ्यावरून दिसून येते. येथील लघू प्रकल्पांत केवळ १७.७३ टक्के तर मध्यम सिंचन प्रकल्पात केवळ २५ टक्के पाणीसाठा आहे.
गेल्या वर्षीच्या तुलनेत निम्मा साठा
गतवर्षी मराठवाड्यात ऑगस्ट, सप्टेंबर महिन्यात चांगला मुसळधार पाऊस पडला होता. यामुळे मराठवाड्यातील बहुतेक मोठ्या धरणांत गतवर्षी आजच्या दिवशी दुप्पट जलसाठा होता. मोठ्या धरणांत सरासरी ९० टक्के तर मध्यम प्रकल्पात ५८ टक्के आणि लघू प्रकल्पात ३५ टक्के पाणी होते. यंदा ही टक्केवारी नाटकीयरीत्या कमी झाली आहे.
एल निनोच्या परिणामामुळे यंदा पाऊस कमी पडेल या अंदाजाचा प्रत्यय आता मराठवाड्यातील जनतेला येऊ लागला आहे. पावसाळा सुरू होऊन पावणेतीन महिने उलटले आहेत. ऑगस्ट महिन्याचा शेवटचा आठवडा सुरू झाला तरी मराठवाड्यात मुसळधार पाऊस न पडल्याचा फटका मोठ्या, मध्यम आणि लघू सिंचन प्रकल्पाला बसला आहे.
पुढील आठवड्यातील आशा
हवामान विभागाकडून सध्या मराठवाड्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर पावसाचा अंदाज नाही. सप्टेंबरमध्ये काही पाऊस पडल्यास लहान धरणांना थोडा आधार मिळू शकेल. तथापि, शेतकऱ्यांनी पाणी वाचवून शेती करणे, पाऊस पाण्याचा साठा करणे आणि कमी पाणी लागणारे पीक निवडणे यासारख्या उपाययोजनांचा विचार करणे आवश्यक आहे. ग्रामपंचायतींनी आणि नगरपरिषदांनी पिण्याच्या पाण्याच्या योजनांचे नियोजन लवकरच सुरू करावे.
ठळक मुद्दे
| तपशील | माहिती |
|---|---|
| जायकवाडी धरणातील पाणीसाठा | ९४% पेक्षा जास्त |
| ३०% पेक्षा कमी पाणी असलेली मोठी धरणे | ११ पैकी ६ धरणे |
| लघू प्रकल्पांतील पाणीसाठा | १७.७३% |
| मध्यम प्रकल्पांतील पाणीसाठा | २५% |
| गतवर्षीच्या तुलनेत साठा | अंदाजे निम्मा |
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
ऑगस्ट २०२६ मध्ये मराठवाड्यात पाऊस का कमी पडतोय?
एल निनो हवामान परिस्थितीमुळे यंदा पाऊस कमी पडण्याचा अंदाज होता, ज्याचा प्रत्यय आता येतो आहे.
जायकवाडी धरण भरले असून इतर धरणे कोरडी का आहेत?
जायकवाडीला उगमस्थानी (नाशिक, अहिल्यानगर) चांगला पाऊस पडला, पण मराठवाड्यातील बहुतेक भागात पाऊस कमी पडल्यामुळे इतर धरणे भरली नाहीत.
पाथण तालुक्यात याचा काय परिणाम होईल?
पिण्याच्या पाण्यासाठी जायकवाडीवर अवलंबून असलेल्या भागावर तात्काळ धोका नसला तरी, लहान धरणांवर अवलंबून असलेल्या ग्रामीण सिंचनावर परिणाम होऊ शकतो.
सप्टेंबरमध्ये पाऊस आल्यास धरणे भरू शकतील का?
सप्टेंबरमधील पाऊस लहान धरणांना आणि मध्यम प्रकल्पांना काही प्रमाणात आधार देऊ शकतो, परंतु मोठ्या धरणांना पूर्ण भरण्यासाठी तो अपुरा ठरू शकतो.
प्रतिक्रिया व्यक्त करा