पैठण तालुक्यातील बिडकीन गावातील औद्योगिक क्षेत्राच्या वेगाने होणाऱ्या विस्ताराला पाण्याची पुरेशी तरतूद करण्यासाठी एक महत्त्वाची पायरी उचलली गेली आहे. जायकवाडी धरणातून (नाथसागर) बिडकीन औद्योगिक क्षेत्रासाठी ७२ दशलक्ष लिटर दररोज (एमएलडी) पाणी राखीव ठेवण्यात आले आहे. या प्रकल्पासाठी जायकवाडी ते बिडकीन दरम्यान ९०० मिलिमीटर व्यासाची स्वतंत्र जलवाहिनी (पाईपलाईन) आणि जलशुद्धीकरण केंद्र उभारण्याचे काम सध्या अंतिम टप्प्यात चालले आहे.
औद्योगिक वाढीला पाण्याची हमी
दिल्ली-मुंबई इंडस्ट्रियल कॉरिडॉर (डीएमआयसी) अंतर्गत ऑरिक स्मार्ट इंडस्ट्रियल सिटीचा विस्तार बिडकीनमध्ये वेगाने होत आहे. देश-विदेशातील मोठ्या गुंतवणुकीमुळे उद्योगांची संख्या वाढत असल्याने, भविष्यातील पाण्याची मोठी गरज निर्माण होणार आहे याचा विचार करून ही राखीव तरतूद करण्यात आली आहे. ऑरिक सिटीचे अधिकारी महेश पाटील यांनी स्पष्ट केले की, सध्या शेंद्रा आणि बिडकीन क्षेत्रासाठी एमआयडीसीकडून ३० एमएलडी पाणीपुरवठ्याचा करार आहे. नवीन ७२ एमएलडी पाणी राखीव ठेवल्यामुळे उद्योगांना अखंड पाणीपुरवठा करता येईल.
पाण्याचा पुनर्वापर करण्याची योजना
या प्रकल्पाचे एक विशेष वैशिष्ट्य म्हणजे, उद्योगांना लागणाऱ्या एकूण पाण्यापैकी ४२ टक्के पाणी सांडपाण्यावर अत्याधुनिक प्रक्रिया करून पुन्हा वापरण्यात येणार आहे. यामुळे जायकवाडी धरणावरील पाण्याचा ताण कमी होण्यास मदत होणार असून, हा एक पर्यावरणस्नेही उपाय आहे. सध्या बिडकीनमध्ये अनेक कंपन्यांचे प्रकल्प उभारणीच्या विविध टप्प्यांवर आहेत. या प्रकल्पांना पूर्ण क्षमतेने सुरू करण्यासाठी पाण्याची निश्चित आणि पुरेशी तरतूद आवश्यक आहे.
सध्याची आणि भविष्यातील गरज
सध्या शेंद्रा औद्योगिक क्षेत्राला दररोज सुमारे ४ ते ४.५ एमएलडी पाण्याची आवश्यकता भासत आहे, तर बिडकीन क्षेत्रात सध्या कार्यरत असलेल्या उद्योगांना फक्त १ एमएलडी पाणी पुरवठा केला जात आहे. मात्र, येत्या काही वर्षांत नवीन प्रकल्प पूर्ण क्षमतेने सुरू झाल्यावर पाण्याची मागणी अनेक पटींनी वाढणार आहे असे अंदाज व्यक्त करण्यात आले आहेत. त्यासाठीच आधीच योजना आखून ७२ एमएलडी पाणी राखीव ठेवण्यात आले आहे.
पैठण तालुक्याच्या विकासासाठी महत्त्व
पैठणच्या नगराध्यक्षा विद्या भूषण कावसानकर यांनी म्हटले आहे की, जायकवाडीचे पाणी केवळ शेतीसाठीच नव्हे तर मराठवाड्याच्या औद्योगिक क्रांतीसाठीही जीवनदायी ठरत आहे. वाळूजनंतर आता बिडकीन डीएमआयसीही याच समृद्ध जलस्रोताच्या बळावर विकासाचे नवे पर्व गाठण्यासाठी सज्ज झाली आहे. या प्रकल्पामुळे पैठण तालुक्यातील रोजगाराच्या संधी मोठ्या प्रमाणात वाढण्याची शक्यता आहे.
रोजगार निर्मितीची मोठी संधी
ऑरिक स्मार्ट इंडस्ट्रियल सिटीच्या शेंद्रा-बिडकीन औद्योगिक पट्ट्यात आतापर्यंत ९० टक्के भूखंडांचे वाटप विविध राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय नामांकित कंपन्यांना झाले आहे. अंदाज आहे की, या क्षेत्रातील सर्व उद्योगांचे व्यावसायिक उत्पादन सुरू झाल्यानंतर थेट १ लाखांहून अधिक, तर अप्रत्यक्षरीत्या २ ते ३ लाख रोजगार निर्माण होण्याची क्षमता या प्रकल्पात आहे. वाहननिर्मिती, इलेक्ट्रॉनिक्स, प्रगत अभियांत्रिकी, लॉजिस्टिक्स, अन्न प्रक्रिया यासारख्या उद्योगांमुळे पैठण तालुक्यातील युवकांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध होणार आहेत.
पायाभूत सुविधांवर भर
बिडकीन औद्योगिक पट्ट्यात देश-विदेशातील गुंतवणूकदारांचे प्रकल्प आकार घेत आहेत. या उद्योगांना वेळेत पाणी, वीज आणि इतर मूलभूत पायाभूत सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर प्रशासनाचा भर आहे. आमदार विलास भुमरे यांनी सांगितले की, डीएमआयसीच्या विकासात कोणतीही कमतरता पडणार नाही अशा सूचना प्रशासकीय यंत्रणेला दिल्या आहेत. ९०० मिमी व्यासाची जलवाहिनी आणि जलशुद्धीकरण केंद्र हे याच दिशेने उचलले जाणारे पाऊल आहे.
अशाप्रकारे, जायकवाडी धरण हे पैठण तालुक्यातील शेती आणि औद्योगिकीकरण या दोन्ही क्षेत्रांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे जलसाठा केंद्र बनत आहे. बिडकीनसाठीची ही पाणीपुरवठा योजना केवळ औद्योगिक विकासासाठीच नव्हे, तर संपूर्ण तालुक्याच्या आर्थिक प्रगतीसाठीही एक निर्णायक टप्पा ठरू शकते.
ठळक मुद्दे
| तपशील | माहिती |
|---|---|
| राखीव पाणी प्रमाण | ७२ एमएलडी (दशलक्ष लिटर दररोज) |
| जलवाहिनी व्यास | ९०० मिलिमीटर |
| प्रकल्प स्थिती | अंतिम टप्प्यात |
| पाणी पुनर्वापर | ४२ टक्के |
| अंदाजित रोजगार | १ लाख थेट, २-३ लाख अप्रत्यक्ष |
| सध्याचा पुरवठा (एमआयडीसी) | ३० एमएलडी |
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
बिडकीन औद्योगिक क्षेत्रासाठी जायकवाडीतून किती पाणी राखीव ठेवले आहे?
बिडकीन औद्योगिक क्षेत्रासाठी जायकवाडी धरणातून ७२ एमएलडी (दशलक्ष लिटर दररोज) पाणी राखीव ठेवण्यात आले आहे.
जायकवाडी ते बिडकीन नवीन पाईपलाईनचा व्यास किती आहे?
जायकवाडी ते बिडकीन दरम्यान ९०० मिलिमीटर व्यासाची स्वतंत्र जलवाहिनी (पाईपलाईन) उभारण्याचे काम चालू आहे.
या प्रकल्पातून पैठण तालुक्याला काय फायदा होणार आहे?
या प्रकल्पामुळे बिडकीनमध्ये मोठ्या प्रमाणात औद्योगिक विकास होऊन पैठण तालुक्यातील लोकांसाठी हजारो रोजगार निर्मितीची संधी निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
सांडपाण्याचा पुनर्वापर या प्रकल्पात होणार आहे का?
होय, उद्योगांना लागणाऱ्या एकूण पाण्यापैकी ४२ टक्के पाणी सांडपाण्यावर प्रक्रिया करून पुन्हा वापरण्याची योजना आहे, ज्यामुळे जायकवाडीच्या पाण्यावरील ताण कमी होईल.
प्रतिक्रिया व्यक्त करा